Column Evelien Gubbels: Misschien begint geluk wel ergens anders dan we denken

... als de zomer langzaam voorbijgaat

Foto’s van zonnige terrassen, blote voeten op het strand, wandelingen in de bergen, lange tafels vol eten, cocktails bij zonsondergang en mensen die breed lachend voor een prachtig uitzicht staan. De afgelopen weken kwamen ze waarschijnlijk allemaal voorbij want de zomer is voor veel mensen een periode van genieten. Van vakantie, vrijheid, lange avonden, nieuwe plekken en even weg zijn van het gewone leven.

Maar langzaam komen we weer in een andere fase van. De koffers zijn weer uitgepakt. De wasmachine draait overuren. De wekker gaat weer. Werk begint. Kinderen gaan naar school. Sportclubs starten en agenda’s lopen langzaam weer vol.

En ondertussen scroll je misschien nog door de vakantiefoto’s van anderen. Of in een rustig moment nog een keer door die van jezelf. En soms kan dat een gek gevoel geven.

Als geluk eruitziet als een vakantiefoto
We zijn (onbewust) gewend om geluk te koppelen aan omstandigheden. Aan gezond zijn. Vrij zijn. Op vakantie zijn. Een mooi huis hebben. Een fijne relatie. Kunnen reizen, sporten en spontaan iets ondernemen.

En natuurlijk: van dat soort dingen kunnen we ontzettend gelukkig worden. Maar ik werk met mensen die chronisch ziek zijn of langdurig uitdagingen ervaren met hun gezondheid en voor wie niet al die omstandigheden vanzelfsprekend zijn. En ook als je geen uitdagingen op het gebied van gezondheid hebt, zijn al die fijne omstandigheden niet altijd haalbaar.  Niet altijd zijn die mooie foto’s realistisch.

En daarom dit artikel. Want misschien gebeurt er iets interessants als we geluk vooral op deze manier bekijken. We gaan geluk namelijk herkennen aan de momenten waarop het leven bijzonder voelt. En het gewone leven wordt dan al snel het leven waar we weer naar terug moeten.

Terwijl dat gewone leven misschien juist het grootste deel van ons leven is.

Misschien mis je niet eens de vakantie
Na een vakantie kunnen we een soort after-vakantie-dip ervaren. Iets wat ik vaker om me heen hoor de laatste tijd. We denken hierbij misschien dat we vooral de bestemming missen. De zee. De bergen. Dat ene restaurant. Het mooie weer.

Maar misschien missen we vooral hoe we ons daar voelden.
Op vakantie is er vaak meer ruimte. Ruimte om uitgebreid te ontbijten. Om een boek te lezen. Om een middag niets te doen. Om spontaan ergens heen te gaan. Om buiten te zijn. Om even te doen waar we zin in hebben zonder op de tijd te hoeven letten.

Je agenda is anders. Je aandacht is anders.

En misschien ben jij daardoor ook anders. Je hoeft niet de hele tijd efficiënt te zijn. Je hoeft niet alles af te krijgen. Je hoeft niet iedere minuut nuttig te besteden.

Misschien geeft een vakantie ons daardoor soms iets wat we thuis ongemerkt zijn kwijtgeraakt. Ik bedoel dan niet per se geluk. Maar de ruimte om geluk op te merken.

In de positieve psychologie is er aandacht voor iets wat hedonische adaptatie wordt genoemd: we wennen aan positieve omstandigheden. Wat eerst bijzonder voelt, wordt na verloop van tijd weer normaal. Misschien verklaart dat ook waarom die prachtige hotelkamer na een paar dagen gewoon… een hotelkamer wordt.

En andersom werkt het misschien ook.

Juist doordat we teruggaan naar het gewone, merken we opnieuw wat we tijdens onze vakantie zo waardeerden.

De vakantiefoto vertelt maar een klein stukje
Daar komt nog iets bij. Als we door vakantiefoto’s van anderen scrollen, zien we meestal de hoogtepunten. De zonsondergang. Het mooie uitzicht. De lachende gezichten.

Niet de file onderweg. Niet die ruzie op de hotelkamer. Niet de regenachtige middag. Niet de vermoeidheid na die wandeling of het omgegooide ritme. Dat is natuurlijk logisch. Niemand maakt een foto van zichzelf terwijl hij chagrijnig in een file staat.

Maar daardoor vergelijken we soms wel ons volledige leven met de hoogtepunten van iemand anders. We zien bij een ander een verzameling van mooie momenten en leggen die naast onze eigen dinsdagochtend. Naast de was. Naast werk. Naast de boodschappen.

Geluk als eindstation
We zijn van nature toch vaak geneigd om te denken dat geluk ergens daar is. Alsof geluk een soort eindstation is waar we uiteindelijk aankomen. Maar wat gebeurt er als we geluk steeds op die manier bekijken?

Dan is het bijna altijd iets wat nog moet komen. En dan is het iets wat ‘gevonden’ moet worden in de grote dingen. Iets wat je afhankelijk maakt van je situatie. Ergens logisch, maar er zijn momenten in het leven dat je de situatie niet kunt veranderen, of dat deze simpelweg niet zo is als je zou willen. Misschien is het daarom interessanter om niet alleen te vragen: Wat maakt mij gelukkig?

Maar ook: Wat maakt mijn leven voor mij waardevol?

Het klinkt als een klein verschil, maar het verandert de manier waarop je naar geluk kijkt en hoe je het beleeft. Want een waardevol leven hoeft niet voortdurend leuk te zijn. Het hoeft niet vol hoogtepunten te zitten. En het hoeft er al helemaal niet uit te zien als een vakantiefoto.

Binnen de positieve psychologie wordt welzijn dan ook breder bekeken dan alleen het ervaren van positieve emoties. Ook zaken als betekenis, relaties en het gevoel dat je leven aansluit bij wat voor jou belangrijk is, spelen daarin een rol. Dus misschien is dit een mooie vraag voor vandaag:

Wat wil je eigenlijk belangrijk maken?

Want soms zijn we zo druk bezig met wat we allemaal moeten doen, dat we vergeten ons af te vragen wat we eigenlijk belangrijk vinden.

Wat neem jij mee naar huis?
Misschien is dit daarom een mooi moment om niet alleen terug te kijken op de zomer en te denken: wat was het fijn. Maar om jezelf iets anders te vragen: Wat had ik deze zomer waar ik thuis blijkbaar ook behoefte aan heb?

En vervolgens: Hoe kan ik daar in mijn gewone leven iets van meenemen?

Misschien betekent dat iedere zondag uitgebreid ontbijten. Een avond zonder afspraken. Vaker naar buiten. Die vriend eindelijk weer eens spreken. Of simpelweg besluiten dat je niet iedere minuut hoeft te vullen met iets nuttigs. Je hoeft je vakantie niet thuis na te bouwen.

Je kunt wel onderzoeken wat de vakantie voor jou zo waardevol maakte.

Misschien begint geluk ergens anders
En misschien is dat ook hoe we anders naar geluk kunnen leren kijken. Niet als iets wat alleen ontstaat wanneer de omstandigheden goed zijn. Niet als iets wat we moeten bereiken. Maar als iets wat ook kan bestaan naast een gewone dinsdag.

Naast verdriet. Naast onzekerheid. Naast dingen die niet gaan zoals gepland.

Want een gelukkig leven betekent volgens mij niet dat je leven voortdurend gelukkig voelt. Het betekent misschien eerder dat je steeds beter leert herkennen:

Wat vind ik belangrijk?

Waar wil ik mijn tijd en aandacht aan geven?

Wat maakt mijn leven voor mij waardevol?

Want volgens mij zit daar een veel duurzamere vorm van geluk. Niet wachten tot het leven oké, of bijzonder genoeg is om ervan te genieten. Maar leren zien wat er al is. En leren je leven zo in te richten dat er ruimte is voor geluk.

Dus als september weer is begonnen en je weer achter je bureau zit met iets te veel ongelezen e-mails, tussen de volle wasmand en de eerste afspraken door en je betrapt jezelf erop dat je denkt: Was het maar weer vakantie.

Kun je jezelf ook een vervolgvraag stellen: Wat van dat vakantiegevoel wil ik meenemen naar mijn gewone leven?