Column Daphne Oomkens: Naast het paard groeit vertrouwen
Paarden als ervaringsgerichte partner in de begeleiding van kinderen en jongeren
“Ze zal zich moeilijk openstellen,” zei haar woonbegeleider bij aankomst in de stal. “Ze vertrouwt niemand. Ze is thuis nooit gezien. Ze heeft zoveel meegemaakt.” Het meisje zei niets. Ze keek naar het paard en observeerde wat er om haar heen gebeurde. Ik vroeg haar het paard van de stal naar de bak te brengen. Onderweg bleef het paard staan bij een hooibaal en begon te eten. Het meisje stopte abrupt. Ze wist niet wat ze moest doen. “Mag ze daar eten, of wil je liever doorlopen?” vroeg ik. Na een korte stilte zei ze zacht dat ze wilde doorlopen. “Oké,” zei ik. “Neem haar dan mee en durf ook jouw wens aan te geven.” Met beide handen hield ze het halstertouw stevig vast. Voorzichtig boog ze zich naar het paard. “Dan niet boos worden, hè?” fluisterde ze. Haar woorden klonken angstig en onzeker. Alsof ze bang was dat haar wens niet geldig was. Bang dat haar grens niet gerespecteerd zou worden. Bang dat kiezen voor zichzelf niet veilig was.
Dit is waarom deze manier van begeleiden ertoe doet. In een tijd waarin steeds meer kinderen vastlopen, is praten alleen vaak niet genoeg. Niet omdat ze niet willen praten, maar omdat hun lichaam iets anders laat zien dan hun woorden. Paarden brengen leren terug naar het lichaam, naar het moment en naar de relatie. Verbinding ontstaat niet alleen in het hoofd, maar in wat voelbaar is.
Als psycholoog begeleid ik dagelijks kinderen en jongeren in hun sociaal-emotionele ontwikkeling. Het paard is daarbij geen vervanging van hulpverlening, maar een interventiemiddel: een spiegel voor reflectie, leren en gedragsverandering. Deze werkwijze valt onder ervaringsgericht leren, waarbij ervaren en doen centraal staan. In een natuurlijke, laagdrempelige omgeving worden jongeren actief betrokken bij oefeningen met het paard. Door het gedrag van zowel kind als paard te observeren, ontstaat inzicht.
Wat een kind ziet, zegt vaak iets over hoe het zich vanbinnen voelt. Bij een weiland met vier paarden – drie samen, één apart – vroeg ik een meisje wat haar opviel. “Wat heerlijk dat dat ene paard zo lekker op zichzelf kan zijn,” zei ze. Enkele weken later reageerde een jongen op dezelfde situatie: “Wat sneu dat het paard daar helemaal alleen staat.” De situatie was gelijk, hun beleving totaal verschillend. Door kinderen hun observaties te laten verwoorden, krijg je waardevolle inzichten in hun binnenwereld en sociale ervaringen. Dat vormt het vertrekpunt voor verdere begeleiding.
Paarden voelen spanning, angst, rust en zelfvertrouwen direct aan. Een jongere stond tijdens een oefening met gespannen schouders en een strak halstertouw. Het paard liep door, ongevoelig voor haar druk. Toen ze het touw losser liet en haar ademhaling rustiger werd, veranderde de interactie: het paard volgde haar en stopte wanneer zij stopte. Ze ervoer dat loslaten geen zwakte is, maar vertrouwen. Wat hier gebeurt, is meer dan een oefening met een dier. Het is een spiegel voor hoe een kind in het leven staat.
Wat jij hier vandaag mee kunt? Let op lichaamstaal, niet alleen op woorden. Zie gedrag als communicatie. Vraag niet meteen “waarom?”, maar “wat gebeurt er nu?” En creëer ervaringen in plaats van woorden. Echte ontwikkeling ontstaat niet door praten over gedrag, maar door het in het lichaam en in relatie te ervaren.